resumen de gramática mirandesa

 

Xavier Frías Conde

 

2003

 

 



 

1. EL SISTEMA FONICO (I): EL VOCALISMO

  

  

   1. Vocalismo tónico

  

      Aparentemente, el mirandés puede presentar un sistema de tipo gallego al mostrarlo en un esquema típico:

  

      -i-

  

  

  

  

  

       -u-

  

       -ê-

  

  

  

       -ô-

  

  

  

      -e-

  

      -o-

  

  

  

  

  

       -a-

  

  

  

  

      

  

2. Vocalismo átono

  

·        puodes darme la cabeceira adespuis? [´puodz darm« la capseira ats´puis].

·        Non te lo dou [nuntldóu]

·        streito, speilho, scanheta, sperar [´sprar], star, splicar, stranho, smagar, etc.

     

  

  

  

   LENGUAS

  

  

  

  

  

  

  

   latín vulgar

     -i-

      -é-

      -è-

      -a-

      -ò-

      -ó-

      -u-

   gall.-port.

     -i-

      -é-

      -è-

      -a-

      -ò-

      -ó-

      -u-

   asturiano

     -i-

      -é-

      -je-

      -a-

     -we-

      -o-

      -u-

   cat. or.

     -i-

      -è-

      -é-

      -a-

      -ó-

      -ò-

      -u-

   mirandés

     -i-

      -é-

     -íe-

      -a-

     -wo-

      -ò-

      -u-

  

  

  

      -é-

  

      -ó-

  

  

   castellano

     -i-

      -é-

      -je-

      -a-

     -we-

      -o-

      -u-

   

  

4. Vocales átonas

  

·        spanhols, panals, animals.

·        verdade, cidade, metade.

·        San Martino, lhino, padrino, camino, sobrino, molino

  

5. Los diptongos

  

·        falei, veiga, sei, manteiga, eilhi, manteiga, feixe, lheiteira

·        roubar, cousa, pouco, falou.

·        Einés, heirói, eigreija, eiterno, eigual, eidade, einimigo, eimortal, etc.

·        oucupado, ouliba, oucasion, oufensa, houmano, oupinion, ourinare, ouveilha, oubreiro, oureilha, etc.

 

  

  

6. Otros fenómenos relativos al vocalismo

  

6.1. Neutralización de las sílabas iniciales  an-, en-, in-

  

·        antrar, iou antro; amportante, amportar, antre, am, ampeçar, ampério, amperador, etc.

  

6.2. Desarrollo de yod ante palatal

  

·        peinha, abeilha, hoije, eigreija, aqueilhes, giente, abaixo, deixare, etc.  

  

  

6.3. Metátesis recientes

  

·        campanairo, neçairo, almairo.

 



 

 

4. EL SISTEMA FONICO (II): LAS CONSONANTES

 

 

1. Clasificación de consonantes

 

      *    punto de articulación puede ser:

        - bilabial: <1>,

            - labiodental: <2>,

            - linguointerdental <3>

            - linguodental: <4>,

            - linguopredorso-alveolar: <5>.

            - linguoápico-alveolar <6>

            - linguopalatal: <7>

            - linguovelar: <8>

            - glotal o gutural: <9>.

      *    modo de articulación:

            - oclusivas <O>,

            - fricativas <F>

            - africadas <A>

            - laterales <L>

            - vibrantes <V>

 

 

<1>

<2>

<3>

<4>

<5>

<6>

<7>

<8>

<9>

Oclus. sorda

/p/

 

 

/t/

 

 

 

 

/k/

Oclus. sonora

/b/

 

 

/d/

 

 

 

 

/g/

Fricat. sorda

 

/f/

 

 

/ş/

/s/

/S/

 

/x/

Fricat. sonora